To Dinh Tu Dam Hai Ngoai

c
Những Ngôi Chùa Việt Nam

HÀ NỘI

CHÙA BÁO THIÊN

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Chùa Báo Thiên, Bách Khoa Toàn Thư Mở

Giếng Đá Cổ Chùa Báo Thiên, Văn Hóa Phật Giáo

Hà Nội : Từ Chùa Báo Thiên Đến Nhà Thờ Lớn, Nguyễn An Tiêm

Từ Hoàng Sa, Trường Sa Đến Chùa Báo Thiên, Nhà Thờ Lớn Hà Nội Và Tòa Khâm Sứ,

Tiến Sĩ. Lý Khôi Việt

Chùa Báo Thiên và tháp Đại Thắng Tư Thiên, TS. Nguyễn Quốc Tuấn

Chùa Sùng Khánh Báo thiên (chùa Báo Thiên) và Bảo tháp Đại Thắng Tự Thiên (tháp Báo Thiên) tọa lạc ở thôn Tiên Thị, huyện Thọ Xương, (xưa gọi là phường Báo Thiên), gần hồ Lục Thuỷ (hồ Gươm), bên ngoài thành Thăng Long. Khu vực này ngày nay là Nhà thờ Lớn Hà Nội.

Vua Lý Thánh Tông (1054-1072) đã cho xây dựng chùa vào năm Long Thụy Thái Bình thứ 4 (1057)

Suốt hai triều Lý-Trần gần 400 năm, chùa Báo Thiên là một ngôi quốc tự nổi tiếng của kinh đô Đại Việt. Thời thuộc Minh, năm 1426, tướng Vương Thông với chủ trương phá hoại nền văn hoá bản xứ đã cho tiêu hủy An Nam tứ đại khí (4 bảo vật của nước Nam) là : Đỉnh tháp Đại Thắng Tự Thiên, tượng Phật Quỳnh Lâm, chuông Diên Hựu (Quy Điền), vạc Phổ Minh, lấy đồng đúc khí giới chống lại nghĩa quân Lam Sơn.

Cho tới thế kỷ XIX, chùa Báo Thiên luôn được trùng tu bảo tồn, là nơi cử hành các nghi lễ Phật giáo cầu cho quốc thái dân an mưa thuận gió hoà…

Năm 1883, thành Hà Nội bị thực dân Pháp đánh chiếm, sau đó theo yêu cầu của Công sứ Bonnal, kinh lược Bắc Kỳ là tổng đốc Nguyễn Hữu Độ đã giao khu chùa này cho Giám mục Puginier phá đi để kiến tạo Nhà thờ chính toà Hà Nội.

Di tích còn lại của chùa Sùng Chính Báo Thiên (Chùa báo Thiên) là ngôi giếng đá cổ.

Giếng đá này nằm trong ngơ của một nhà dân ở phố Nhà Chung, thuộc phần đất nhà thờ cho giáo dân cư trú. Năm 2002 giếng đá đã bị người dân cho đổ đất, cát lấp đầy. Việc này được phát hiện và báo chí đưa tin. Báo Thanh Niên (số 288, ra ngày 14-10-2004) cho đăng bài : “Cần bảo vệ một giếng đá cổ “, và báo nguyệt san Giác Ngộ, (số 104, tháng 11-2004) cho đăng bài: “Giếng cổ chùa Báo Thiên”... Sau khi báo đưa tin các vị thẩm quyền của nhà thờ chính toà Hà Nội đã cho khai quật giếng cổ ấy lên, di chuyển vào đặt trước hang đá bên trong khuôn viên nhà thờ.

GIẾNG ĐÁ CỔ CHÙA BÁO THIÊN "của tin" CÒN LẠI

Văn hóa Phật giáo

Trong bộ sách Những kỷ lục Việt Nam do Công ty Cổ phần Sách Niên giám Việt Nam (VIETBOOKS) và NXB Thông Tấn thực hiện đă ghi nhận: Giếng đá cổ nhất Việt Nam hiện nằm trong khuôn viên chùa Phúc Lâm, xă Mai Lâm, huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội. Giếng đá này đã trên 600 năm tuổi và được các nhà khảo cổ học đánh giá là giếng đá cổ nhất Việt Nam hiện nay.

Sở dĩ có kết luận này, vì theo các nhà nghiên cứu: “chùa Phúc Lâm được thành lập vào năm 1224, thời nhà Lư, đến nay đă gần 800 năm. Đặc biệt, căn cứ vào các vết tích người xưa khi dùng dây kéo nước, trên thành miệng giếng hiện c̣n để lại những rănh đá mòn lõm sâu, có thể đặt vừa cả ngón tay. Giếng đá cổ được xây bằng những tảng đá nguyên khối, phần cổ giếng được tạo bởi 2 khối đá cao 30cm, đường kính của giếng khoảng 80cm. Dưới bàn tay khéo léo tài tình của những người thợ xưa, giếng đá cổ được xây rất đẹp và vững chắc. Chính vì thế, qua thăng trầm của thời cuộc, giếng đá cổ vẫn tồn tại vững vàng như một biểu tượng về văn hóa, lịch sử của đất Hà Thành” (1).

Và điều này cũng đă được ông Chu Minh Khôi khẳng định lại trong bài viết “Những giếng chùa độc đáo”, đăng trên tạp chí Văn Hóa Phật Giáo số 22, ra ngày 15 tháng 11 vừa qua (2).

Để cùng trao đổi và góp phần xác định niên đại của những giếng đá cổ tại Việt Nam, chúng tôi xin cung cấp một số thông tin về một giếng đá cổ khá độc đáo mà từ bấy lâu chúng ta đã vô tình bỏ quên : Giếng đá cổ chùa Báo Thiên.

Dưới triều vua Lý Thánh Tông (1054-1071), năm Long Thuỵ Thái B́nh thứ 4 (1057), vua cho xây dựng chùa Sùng Khánh Báo thiên và bảo tháp Đại Thắng Tư Thiên gần hồ Lục Thủy (hồ Gươm), bên ngoài thành Thăng Long. Suốt hai triều Lý-Trần gần 400 năm, chùa Báo Thiên là một ngôi quốc tự nổi tiếng của kinh đô Đại Việt. Thời thuộc Minh, năm 1426, tướng giặc Vương Thông với chủ trương phá hoại nền văn hóa bản xứ đã cho tiêu huỷ An Nam tứ đại khí (4 bảo vật của nước Nam): Đỉnh tháp Đại Thắng Tư Thiên, tượng Phật Quỳnh Lâm, chuông Diên Hựu (Quy Điền), vạc Phổ Minh, lấy đồng đúc khí giới chống lại nghĩa quân Lam Sơn.

Qua thời Lê-Nguyễn (từ thế kỷ XV đến thế kỷ XIX), chùa Báo thiên luôn được trùng tu bảo tồn, là nơi cử hành các nghi lễ Phật giáo cầu cho quốc thái dân an mưa thuận gió hòa…

Năm 1883, thành Hà Nội bị thực dân Pháp đánh chiếm, sau đó Giám mục Puginier câu kết với Công sứ Bonnal và gian thần Nguyễn Hữu Độ chiếm đoạt chùa Báo Thiên để kiến tạo nhà thờ chính toà Hà Nội. Từ đó, một biểu tượng văn hóa của kinh đô Thăng Long, niềm hănh diện chung của dân tộc Việt dần dần bị ch́m vào quên lăng !

Năm 1985, nhân một chuyến tham quan Hà Nội, chúng tôi t́nh cờ bắt gặp ngôi giếng đá cổ ấy nằm trong ngõ của một nhà dân ở phố Nhà Chung, thuộc phần đất nhà thờ cho giáo dân cư trú lâu nay. Cuối năm 2002, khi ra Hà Nội tham dự Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc, chúng tôi một lần nữa quay lại tìm thăm giếng đá cổ, nhưng rất tiếc giếng đá đã bị người dân cho đổ cát lấp đầy. Lo ngại một di tích quý có thể vô tình bị phá huỷ, tôi và nhà báo Giao Hưởng có viết bài : “Cần bảo vệ một giếng đá cổ” (Phú Xuân – Tây Tạng, báo Thanh Niên số 288, ra ngày 14-10-2004) và bài: “Giếng cổ chùa Báo Thiên” (TĐS, nguyệt san Giác Ngộ, số 104, tháng 11-2004). May thay, sau hai bài báo ấy, các vị thẩm quyền của nhà thờ chính toà Hà Nội đã cho khai quật giếng cổ ấy lên, di chuyển vào đặt trước hang đá bên trong khuôn viên nhà thờ.

Nhận xét :

Sau khi được khai quật lên, chúng ta thấy giếng đá cổ gồm hai phần :

-. Cổ giếng là một khối đá tròn, tạo dáng thắt cổ bồng như lư hương. Miệng giếng hơi bóp vào, đường kính lọt ḷng 64cm. Phần thân dưới phình ra, chạm hoa hình cánh sen 2 lớp, đường kính phủ bì 88cm. Bên trong miệng giếng có rất nhiều rãnh mòn do người xưa dùng dây kéo nước tạo nên.

-. Cổ giếng đặt khít khao trên một bệ đá tám cạnh nguyên khối. Bệ giật cấp phân ô, có chạm hoa văn rồng và mây ở gờ trên, hoa lá ở eo giữa, chân choải ra chạm đầu như ý (phần này trước đây bị chôn vùi dưới đất nên không thấy được). Chiều cao của giếng cổ là 60cm.

Khi so sánh giếng đá cổ chùa Phúc Lâm với giếng đá cổ chùa Báo Thiên, chúng ta thấy :

Về niên đại :

-. Chùa Báo Thiên được kiến tạo dưới triều vua Lý Thánh Tông, năm Long Thuỵ Thái B́nh thứ 4 (1057). Thời điểm này thuộc giai đoạn cực thịnh của triều Lư, đất nước Đại Việt phát triển toàn diện.

-. Chùa Phúc Lâm xây dựng vào cuối thời Lư, năm 1224.

Về mỹ thuật :

-. Giếng đá cổ chùa Phúc Lâm có h́nh thức đơn giản, phù hợp với cảnh chùa làng quê, dân dã.

-. Ngược lại, với giếng đá cổ độc đáo của chùa Báo Thiên, ai cũng phải thừa nhận nó đạt đến trình độ kỹ thuật lẫn mỹ thuật rất cao, chưa có cái nào khác sánh bằng. Sở dĩ như thế v́ đây là giếng đá của một ngôi quốc tự danh tiếng bậc nhất kinh đô. Chùa tháp Báo Thiên là đỉnh cao của mỹ thuật kiến trúc Phật giáo. Theo sử sách ghi chép, ngôi chùa này đặc biệt có rất nhiều tự khí, tượng thờ bằng đá to lớn tuyệt đẹp.

Thay lời kết :

-. Kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long sắp đến, rất mong các cơ quan có thẩm quyền về văn hoá, tư tưởng; quư vị giáo phẩm lănh đạo tôn giáo.

-. Phật giáo, Thiên Chúa giáo; các nhà khảo cổ, các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hoá, mỹ thuật… cùng hợp tác, quan tâm đến giếng đá cổ chùa Báo Thiên, công nhận đây là một cổ vật thuộc hàng quốc bảo của nước ta cần được bảo tồn.

-. Và mong sao, chúng ta sớm có kế hoạch di chuyển giếng đá cổ chùa Báo Thiên đến tôn trí ở một vị trí thích hợp, để vừa bảo tồn vừa để cho quần chúng nhân dân thuận tiện tham quan, chiêm ngưỡng. Hoặc đưa giếng đá cổ về Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại Hà Nội, bên cạnh các cổ vật bằng đá thuộc thời đại Lý – Trần.

Trải qua gần 1.000 năm, biết bao biến động lịch sử, ngoại xâm nội chiến, cuồng tín hận thù mà giếng đá Báo Thiên vẫn tồn tại, thật là điều kỳ diệu! Nó xứng đáng được vinh danh là cái giếng đá Việt Nam cổ xưa nhất, đẹp nhất, còn hoàn chỉnh nhất để làm biểu tượng văn hoá, lịch sử của vùng đất thiêng Thăng Long – Hà Nội.

Đó chính là “của tin” c̣n lại của cả dân tộc, chẳng của riêng ai…

Xin đừng để mai một mà có tội lớn với tiền thân và hậu thế.

(1).- Xem tập 3, tr.12-13, VB.KLVN, 9-2004.

(2).- Tạp chí Văn hoá Phật Giáo, số 22, ra ngày 15/11/2006, tr.13-14.

Tham khảo :

-. Lịch sử Thủ đô Hà Nội (Trần Huy Liệu chủ biên, NXB Hà Nội, 2000).

-. Hà Nội giai đoạn 1873-1888) (André Masson biên soạn, Lưu Đ́nh Tuân biên dịch, NXB Hải Pḥng, 2003).

HÀ NỘI : TỪ CHÙA BÁO THIÊN ĐẾN NHÀ THỜ LỚN

Nguyễn An Tiêm

KHỞI HÀNH, năm thứ XI - số 122 – tháng 12.2006 (Midway City, California - USA) xin được là một lời nhắc nhở, và cũng là một cảnh báo, cho những ai c̣n nặng ḷng với sự sống c̣n văn hóa của dân tộc ta.

Chùa Báo Ân và Nhà Thờ Lớn Hà Nội (nhà thờ Saint Joseph) chụp lại trên bưu thiếp in năm 1905, do bác sĩ Ch. E. Hocquard chụp vào khoảng 1884-1885. Chùa Báo Thiên, chùa Báo Ân … bị Pháp tàn phá trong khoảng thời gian ngay sau khi chụp, hoặc môt hai năm kế tiếp. Nhà thờ lớn Hà Nội xây trên nền chùa Báo Thiên cũ. H́nh và chú thích của Nguyễn An Tiêm, Khởi Hành.

*.- Nhà thờ lớn Hà Nội có từ bao giờ ?

-. Nhà thờ lớn Hà Nội hay nhà thờ Saint Joseph bắt đầu xây từ năm 1884, khánh thành ngày 24.12.1986.

*.- Đất xây nhà thờ St Joseph là đất công hay đất tư ?

-. Tại địa điểm này, năm 1057, thế kỷ XI, vua Lý Thánh Tông cho khởi công xây tháp Đại Thắng Tư Thiên, gọi tắt là Tháp Báo Thiên, thuộc nền Chùa Sùng Khánh, hay Chùa Báo Thiên, kinh đô Thăng Long. Theo nhiều tài liệu khác nhau th́ trong khi Tháp Báo Thiên bị phá để xây Nhà thờ lớn thì Chùa Báo Ân cũng bị phá để xây Nhà Bưu Điện Hà Nội. Cả hai ngôi chùa này đều là hai chùa lớn bên hồ Hoàn Kiếm.

*.- Có tài liệu nào viết về vụ phá chùa để xây cất nhà thờ này không ?

-. Có. Gần nhất là một bản tin trong Thời Sự Khởi Hành số 66, tháng 4.2002 (số báo đặc biệt in màu nguyên hai trang KH Bản Đồ Việt Nam 1838 là năm lúc Pháp chưa đánh chiếm Việt Nam.)

Xin trích dẫn lại như sau :

“Thực dân Pháp cũng như bọn bành trướng phương Bắc luôn luôn muốn hủy diệt văn minh sông Hồng (cái nôi của Việt Nam), bằng cách này hay cách khác, kể cả việc o bế, bắt tay với các bộ lạc sau lưng miền Bắc, sau lưng các triều đại gịng dơi Hai Bà, Phùng Hưng, Ngô Quyền, Lư Trần Lê, … [là các triều đại đă nổi lên dựng nền độc lập cho V.N.] để chọc vào cạnh sườn Phong Châu, Tản Viên, lấp sông Tô Lịch, đổi ḍng sông Hồng, sông Bạch Đằng … và phá Ḥn Vọng Phu ở Đồng Đăng, xiết nợ Ải Nam Quan, Thác Bản Giốc …[Không phải vô t́nh mà cả Giang Trạch Dân lẫn Hồ Cẩm Đào (tháng 11.06) khi đến Việt Nam đă đáp xuống Đà Nẵng, xuống bơi ở China Beach Đà Nẵng]...

“Đọc lại sách vỡ cũ, người Việt yêu nước Việt thở dài: biết bao đền đài kiến trúc cổ bị phá sập, … như ngôi chùa Báo Thiên nguy nga và tôn nghiêm ở thủ đô Thăng Long đă bị giám mục Puginier chọn, và trên đó mọc lên một nhà thờ công giáo.

“Trong bài nói về vai tṛ của Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp với các di tích lịch sử Thăng Long, viết bởi France Mangin, có đọan sau đây của André Masson (Hà Nội dưới thời kỳ chinh phục 1873-1888):

“Phải hủy ngối chùa và chiếm đất vào cái thời gọi là chinh phục mà chúng ta đă trải qua đó, nh́n bề ngoài th́ không có ǵ dễ dàng bằng, nhưng tôi cảm thấy một sự ghê tởm nào đó khi phải lạm dụng quyền lực một cách như vậy.”

“Bài báo viết : “Sự đắn đo của ông Bonal đă được xoa dịu nhờ sự giúp đỡ của tổng đốc Nguyễn Hữu Độ và những trở ngại trong việc phá dỡ ngôi chùa đă được giải quyết nhanh chóng … Tiếp đó miếng đất đă được cho không Đoàn Truyền Giáo, và ông Bonal đă “hài ḷng giao lại cho vị giám mục giấy tờ chính thức xác nhận quyền sỡ hữu (miếng đất).”

“Giám mục Puginier mở cuộc Xổ Số lấy tiền xây ngôi nhà thờ trên nền Chùa Báo Thiên, và hoàn thành ngôi nhà thờ năm 1886: đó là Nhà Thờ Lớn hiện nay tại Hà Nội.”

Thấy việc này thành công, trong những năm tiếp theo, nhiều ngôi chùa khác tại Hà Nội bị phá hủy: chùa Táo (xây vào thế kỷ X, chùa Liên Tŕ (hay chùa Báo Ân, xem hình) đền Huyền Trân (xây thế kỷ XVI)...” [Phần dịch bài của France Mangin là của Đào Hùng.]

-. Được gọi là một trong “tứ đại khí” của Việt Nam, tháp Báo Thiên như thế nào, và v́ sao nay không c̣n nữa ?

-. Tháp Báo Thiên cao 20 trượng, gồm 12 tầng, ngọn bằng đồng h́nh tựa ngọn núi, cao chót vót trên nền trời Thăng Long. Tháp được xếp vào một trong bốn Đại Nam Tứ Khí, bốn vật báu của đất nước; mà ba (kiến trúc điêu khắc) qúi giá khác là chùa Quỳnh Lâm, vạc Phổ Minh, và chuông Quy Điền. Sự tích tháp Báo Thiên đă được hai danh sĩ Phạm Đ́nh Hổ,

Nguyễn Án viết như sau trong sách Tang Thương Ngẫu Lục :

“Cây Tháp Đại Thắng Tư Thiên tại chùa Báo Thiên dựng từ đời vua Lư Thái Tông (1054-1072). Tháp này xây 12 tầng, cao mấy chục trượng … Khoảng năm Tuyên Đức nhà Minh, Đức Thái Tổ Hoàng đế tiên triều [Lê Lợi] tiến binh vây Đông Đô. Viên quan giữ thành là Thành-sơn-hầu Vương Thông phá hủy cây tháp [lấy vật liệu] chế ra sung đồng để giữ thành [1414]. Tiên triều nhân nền cũ, đắp các núi đất phủ lên trên … Năm Giáp dần [1791] lại cho đào lấy những gạch đá ở nền tháp cũ để tu bổ thành lũy Thăng Long. Khi phá nền tháp thấy có tám pho tượng Kim Cương chia ra đứng bốn cửa, ngoài ra c̣n có tượng người tiên, chim muông, cả đến những giường ghế, chén bát, các thứ lặt vặt khác không kể xiết, toàn bằng đá.

Những hòn gạch hoa, ḥn nào cũng thấy khắc những chữ “Lư gia đệ tam đế, Long thụy Thái B́nh [1054-1058], tứ niên tạo,” tức là “Đúc trong năm thứ tư niên hiệu Long thụy Thái B́nh đời vua thứ ba triều nhà Lý.”

*.- Có sử sách gì khác viết về Tháp Báo Thiên không ?

-. Có. Nhà thơ Phạm Sư Mạnh (thế kỷ XIV), người Hải Dương, tiến sĩ đời vua Trần Minh Tông [1314-1329], người cực kỳ hay chữ, đă làm bài thơ như sau về Tháp Báo Thiên :

Trấn áp đông tây củng đế kỳ

Khuy nhiên nhất tháp độc nguy nguy

Sơn hà bất động ḱnh thiên bút

Kim cổ nam ma lập địa chùy

Phong băi chung linh thời ứng đáp

Tinh di đăng chúc dạ quang huy

Ngă lai dục tủy đề thi bút

Quản lãnh xuân giang tác nghiễn trí.

Nhà thơ Vô Ngã Phạm Khắc Hàm thoát dịch như sau trong tập Thơ Văn Lý Trần mà ông đang biên soạn :

ĐỀ THÁP BÁO THIÊN

Trấn áp đông tây giữ đế kỳ ,

Một ḿnh cao ngất tháp uy nghi ,

Chống trời cột trụ non sông vững ,

Sừng sững ngàn năm một đỉnh chùy .

Chuông khánh gió đưa vang đối đáp,

Đèn sao đêm đến rực quang huy.

Đến đây những muốn lưu danh tính,.

Mài mực sông xuân viết ngẫu thi.

Các tài liệu sau này cũng có, song chỉ có tính cách địa dư chí. Ví dụ, trong Từ điển đường phố Hà Nội của Đại Học Hà Nội xuất bản có cho biết rằng Chùa Báo Thiên thuộc thôn Báo Thiên, tổng Tiên Túc, (sau đổi là tổng Thuận Mỹ), huyện Thọ Xương. Sách này viết :

“Nền nhà thờ hiện nay nguyên là nền đất chùa Báo Thiên rất nổi tiếng, ở đây có ngôi tháp gọi là Tháp Báo Thiên. Ngoài ra tại phố này (Phố Nhà Thờ, Avenue de la Cathédrale), c̣n có một ngôi chùa cổ, là Chùa Bà Đá. Tương truyền vào đời Lê Thánh Tông ở thôn Báo Thiên Tự có một người đào được một pho tượng Phật Bà bằng đá. Người đó liền lập một miếu nhỏ để thờ. Sau dân làng thấy thiêng mới xây thành ngôi chùa và gọi là chùa Bà Đá, tên chữ là Linh Quang Tự. Pho tượng đă bị mất trong một vụ cháy thời Pháp thuộc.”

Nguyễn An Tiêm

Tài liệu tham khảo :

-. Nguyễn Bá Lăng : Chùa Xưa Tích Củ, Lá Bối, S. Di.,1988; Kiến Trúc

-. Phật Giáo Việt Nam, Hoa Cau,1989.

-. Phạm Đình Hỗ-Nguyễn Án : Tang Thương Ngẫu Lục, Sài gòn, 1962.

-. Trần Văn Giáp : Lược Truyện Các Tác Gia Việt Nam, Hà nội, 1962.

-. Nguyễn Khắc Cần: - Nguyễn Ngọc Điệp: Encyclopedia, Hà Nội, Việt Nam, 2000.

-. Nguyễn Hoài - Nguyễn Loan - Nguyễn Tuệ: Từ Điển Đường Phố Hà Nội, 2000.

-. Tô Hoài, Nguyễn Vĩnh Phúc: 1000 năm Thăng Long, Hà Nội, 2000

-. Charles Edouard Hocquard: Các Carte Postales về Tonkin, 1884-1885.

-. Đào Hùng, Tạp chí Xưa và Nay, 2002 .

* *

TỪ HOÀNG SA, TRƯỜNG SA ĐẾN CHÙA BÁO THIÊN,

NHÀ THỜ LỚN HÀ NỘI VÀ TOÀ KHÂM SỨ

Hoàng Sa :

Một trí thức Trung Hoa, thiền sư Thạch Liêm, khi đi trên một thương thuyền Trung Hoa từ Đà Nẵng về Quảng Đông, đă viết trong tác phẩm Hải Ngọai Kư Sự rằng : khi đến Hoàng Sa, ông đã thấy chủ thuyền đóng thuế cho quan chức Việt Nam đang làm chủ đảo Ḥang Sa. Chính quyền Việt Nam khi đó là của chúa Nguyễn ở Đàng Trong, -chúa Nguyễn Phúc Chu-. Ông ghi rơ đó là năm 1696. Điều này có nghĩa là Việt Nam, chứ không phải Trung Hoa, đã làm chủ đảo Hoàng Sa trước đó, và nếu chỉ tính từ năm 1696 đến năm 1974 khi Trung Hoa dùng võ lực xâm lăng và cưỡng chiếm đảo Hoàng Sa, th́ Việt Nam đã chiếm hữu liên tục đảo này suốt 278 năm. Trước sự thật lịch sử này, có hai vấn đè đặt ra, đó là :

1.- sự xăm lăng và chiếm đóng của Trung Hoa có hợp pháp theo luật quốc tế hay không ?

2.- Công lý và luật pháp của thế giới văn minh phải giải quyết như thế nào về sự cướp chiếm bằng vơ lực này ?

Chùa Báo Thiên :

Trung Hoa là một nước lớn, với rất nhiều công tŕnh vĩ đại, như Vạn Lý Trường Thành, dài 8.000 cây số, như Tử Cấm Thành có 9.999 phòng, nên người Hoa chắc đều thấy nước Việt ta là một nước nhỏ và không có cái gi vĩ đại để ca ngợi. Thế nhưng từ ngàn năm trước Trung Hoa đã nói đến An Nam Tứ Đại Khí, đó là bốn công tŕnh Phật giáo tại Việt Nam, mà công tŕnh lớn nhất, vĩ đại nhất là tháp Báo Thiên, đựơc xây năm 1057 dưới đời Lý Thánh Tông, trên bờ hồ Lục Thủy ở về phía Đông Nam kinh thành Thăng Long, mà hiện nay là nhà thờ lớn Hà Nội và ṭa Khâm Sứ.

Tháp này vốn là tháp "Đại Thắng Tử Thiên Bảo Tháp" của chùa Sùng Khánh Báo Thiên, sau nhân gian quen gọi tắt là tháp Báo Thiên. Cả chùa Báo Thiên và tháp Báo Thiên đều vào loại cực lớn, riêng tháp Báo Thiên là một công trình nghệ thuật kỳ vĩ. Tháp cao vài chục trượng (80 met) gồm 12 tầng, trong tháp trang trí nhiều tượng bằng đá rất tinh xảo. Tháp đă cao lại xây trên một gò đất nên càng thêm cao. Từ xa mấy chục cây số, người ta đã thấy đỉnh tháp Báo Thiên cao vút mây trời. Tháp hùng tráng, vĩ đại như vậy nên chùa Báo Thiên đương nhiên cũng nguy nga, tráng lệ. Có thể nói : tháp và chùa Báo Thiên là di sản văn hóa tối thượng của quốc gia Đại Việt ta. Nhân gian có một câu hát ca ngợi tháp Báo Thiên :

"Mênh mong biển lúa xanh rờn.

Tháp cao sừng sững trăng vờn bóng cau.

Một vùng phong cảnh trước sau.

Bức tranh thiên cổ, đượm màu giang sơn".

Nhà thơ Phạm Sư Mạnh đời Trần cũng ca ngợi tháp Báo Thiên :

"Trấn áp đông tây cũng đế kỳ.

Khung nhiên nhất tháp độc nguy nguy"

(Trấn đông tây, giữ vững kinh đô.

Vút cao một tháp đứng giữa trời).

Thế nhưng năm 1883, thực dân Pháp và giám mục người Pháp là Pugier đă cưỡng chiếm và phá hủy chùa Báo Thiên để xây nhà thờ Joseph mà nay gọi là nhà thờ Lớn Hà Nội. Trong khuôn viên của chủa Báo thiên cũng có xây thêm ṭa Khâm Sứ, tức trụ sở của vị khâm sứ đại diên cho quốc gia Vatican (Riêng tháp Báo Thiên nguyên thủy thì đã bị giặc Tàu phá hủy khi chúng sang xâm chiếm trước ta vào năm 1414).

Như vậy, một sự thật lịch sử được khẳng định là Phật Giáo Việt Nam là chủ nhân liên tục của chùa Báo Thiên, và tháp Báo Thiên suốt 828 năm, tính từ khi được xây dựng năm 1057 đến khi bị thực dân Pháp và Vatican cưỡng chiếm năm 1883. Với lịch sử hiện diện trong lòng kinh thành Thăng Long suốt 826 năm, chùa Báo Thiên đương nhiên là di sản văn hóa hàng đầu của quốc gia Việt Nam.

Vấn đề đặt ra ở đây là :

-. Sự chiếm đoạt chùa Báo Thiên của Vatican vào năm 1883, với sự hổ trợ của thực dân Pháp, trong thời gian Việt Nam bi thực dân Pháp độ hộ, có giá trị pháp lư ǵ không ?

-. Công lý và luật pháp của một nước Việt Nam độc lập, văn minh, phải xét xử và quyết định như thế nào đối với sự cưỡng chiếm phi pháp và bất công chùa Báo Thiên của Phật Giáo, đồng thời cũng là cưỡng chiếm một di sản văn hóa cấp quốc gia của dân tộc Việt Nam ?

I.- LUẬT QUỐC TẾ ĐỐI VỚI HOÀNG SA, TRƯỜNG SA

Điều 2, 34 và 35 của Định ước Berlin kư ngày 26 tháng 6 năm 1885 giữa 13 nước châu Âu và Hoa Kỳ, và Tuyên bố của Viện Pháp Luật Quốc tế Lausanne năm 1888 đã đưa ra nội dung chính của nguyên tắc chiếm hữu thật sự một lănh thổ :

1.- Việc xác lập chủ quyền lănh thổ phải do quốc gia tiến hành, tư nhân không có quyền này vì tư nhân không có tư cách pháp nhân quốc tế.

2.- Sự chiếm hữu phải đựơc tiến hành một cách ḥa b́nh trên một vùng lănh thổ thật sự là vô chủ (res nullius), hoặc là đã đựơc quốc gia làm chủ chủ động từ bỏ (derelicto). Dùng vơ lực để chiếm một vùng lănh thổ đă có chủ là một hành động phi pháp.

3.- Quốc gia chiếm hữu trên thực tế phải thực hiện những hành động chủ quyền ở mực độ tối thiểu, phù hợp với các điều kiện tự nhiên và dân cư trên vùng lănh thổ đó.

4.- Việc thực hiện chủ quyền phải liên tục trên vùng lănh thố đó.

Những nguyên tắc này có giá trị phổ biến trong luật pháp quốc tế chứ không chỉ có giá trị giữa các quốc gia kư định ước Berlin.

Căn cứ vào những nguyên tắc căn bản này thì ta có thể khẳng định ngay là những chứng cớ của Trung Quốc đưa ra từ đời Hán, đời Đường chỉ là những sự chiếm hữu trên danh nghĩa, chứ không phải là sự chiếm hữu thật sự, vì vậy không có giá trị pháp lư. Áp dụng bốn nguyên tắc căn bản trên ta thấy rơ ngay hai kết luận tất yếu như sau :

A.- Ít nhất là kể từ năm 1696, cách đây 312 năm, theo một nhân chứng khách quan, người Hoa, là Thích Đại Sán, tức ḥa thượng Thạch Liêm, ghi rõ trong quyển sách Hải Ngoại Kư Sự của ông, là Việt Nam đă chiếm hữu thật sự đảo Hoàngng Sa, và các thương thuyền Trung Hoa , khi đến đảo Hoàng Sa, đã đóng thuế cho chính quyền Việt Nam ở đó. Sự chiếm hữu này của Việt Nam không những là sự chiếm hữu thật sự, và liên tục, mà c̣n là một sự chiến hữu hòa bình, và không có tranh chấp, vì không có một nước nào, kể cả Trung Quốc, tranh giành chủ quyền với Việt Nam trong thời điểm đó.

B.- Sự xâm lăng bằng võ lực và chiếm đóng đảo Ḥang Sa, ngày 19 tháng 1 năm 1974, của Trung Quốc là phi pháp v́ đây không phải là lãnh thổ vô chủ hay lãnh thổ đã bị quốc gia chiếm hữu từ bỏ, trái lại, Việt Nam đă liên tục chiếm hữu thật sự và thực hiện những hành động chủ quyền của mình trên đảo này ít nhất là trong suốt 278 năm trước đó. Và đã quyết liệt kháng cự hành động xử dụng võ lực xâm lăng của Trung Quốc.

Điêu 2, khoản 4 của Hiến Chương Liên Hiệp Quốc đã đưa ra nguyên tắc cấm xử dụng võ lực trong quan hệ quốc tế và nguyên tắc này đựơc khẳng định nhiều lần trong các Nghị Quyết của Liên Hiệp Quốc, như Nghị Quyết 25-26 năm 1970, bốn năm trước khi Hoàng Sa bị Trung Quốc xâm chiếm bằng võ lực : "Lãnh thổ của một quốc gia không thế là đối tượng của một cuộc chiếm đóng quân sự do xử dụng võ lực trái với quy định của Hiến Chương. Lãnh thổ của một quốc gia không thể là đối tượng của môt sự chiếm hữu bởi một quốc gia khác sau khi đe dọa hay xử dụng võ lực. Bất cứ sự thủ đắc lãnh thổ nào đạt đựơc bằng sự đe dọa hay xử dụng võ lực sẽ không đựơc thừa nhận là hợp pháp". Về các lãnh thổ đang có tranh chấp, Nghị Quyết này qui định : "Các quốc gia có bổn phận không đe dọa hay xử dụng võ lực để vi phạm các biên giới quốc tế hiện có của một quốc gia khác, hay để giải quyết các tranh chấp quốc tế, kể cả các tranh chấp về lãnh thổ, và các vấn đề liên quan đến các biên giới của các quốc gia".

Năm 1982, Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (United Nations Convention on Law of Sea) công bố ngày 10 tháng 2 năm 1982 tai Montego Bay ở Jamaica và đã đựơc 159 quốc gia kư kết. Công ước về Luật Biển trở thành luật quốc tế và có giá trị kể từ ngày 16 tháng 11 năm 1994 sau khi đựơc 60 quốc gia phê chuẩn.

Áp dụng Hiến Chương Liên Hiệp Quốc, và các hiệp ước quốc tế như Định ước Berlin 1885, Luật Biển 1982 vào trường hợp đảo Hoàng Sa, ta có thể kết luận như sau :

1.- Việt Nam đã chiếm hữu thật sự và đã hành xử quyền làm chủ của ḿnh trên quần đảo Hoàng Sa một cách liên tục, ít nhất là trong suốt 278 năm, trước khi bị Trung Quốc dùng võ kực chiếm đóng vào năm 1974.

2.- Hành động xâm chiếm bằng võ lực này của Trung Quốc là bất hợp pháp theo luật quốc tế.

3.- Trung Quốc phải hoàn trả quần đảo Hoàng Sa cho Việt Nam, và bồi thường những thiệt hại cho Việt Nam do hành động xâm lăng phi pháp của mình, và những thiệt hại khác do bị mất quyền làm chủ và xử dụng quan đảo Hoàng Sa từ ngày 19 tháng 1 năm 1974 đến nay.

Những kết luận này cũng áp dụng đối với một phần quần đảo Trường Sa bị Trung Quốc dùng vơ lực cưỡng chiếm năm 1988 và đã gây thiệt mạng cho 64 binh sĩ Việt Nam.

II. CÔNG LÝ VÀ LUẬT PHÁP ĐỐI VỚI TRƯỜNG HỢP
CHÙA BÁO THIÊN, NHÀ THỜ LỚN HÀ NỘI, VÀ TÒA KHÂM SỨ

Việt Nam không phải là nước vô chủ. Từ hàng ngàn năm nay, người Việt đă là chủ nhân trên lănh thổ Việt Nam. Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng vào đầu thế kỷ thứ nhất và tuyên ngôn độc lập "Nam quốc sơn hà Nam đế cư" trong thế kỷ 11 cùng nhiều cuộc đấu tranh kiên cường để bảo vệ độc lập và giành lại độc lập của Việt Nam trong suốt hơn 2.000 năm qua đã khẳng định chân lý này. Sự xâm lăng và chiếm đóng Việt Nam của thực dân Pháp, kể từ đầu thập niên 1860, đến năm 1954, cùng mọi sự thủ đắc bất cứ bất động sản có chủ nào, do sự đe dọa, hay xử dụng võ lực, hay dùng mưu mô, thủ đọan, dựa trên sự cấu kết với thực dân Pháp, đều là bất hợp pháp.

Công lý tối thiểu, một khi nước nhà đã giành lại được độc lập, là ban hành một đạo luật tuyên bố những sự chiếm hữu như thế là bất hợp pháp, và tịch thu và hoàn trả lại những bất động sản này cho người chủ nhân thật sự trước khi bị thực dân Pháp và tay sai cướp đoạt một cách bất công và phi pháp.

Chùa Báo Thiên là một tài sản của Phật giáo Việt Nam, không những thế c̣n là một di sản văn hóa và tâm linh linh thiêng, vào hàng bật nhất, của quốc gia Việt Nam. Phật giáo Việt Nam đã làm chủ bất động sản này một cách liên tục trong suốt 826 năm. Việc hoàn trả lại cho Phật giáo chùa Báo Thiên là thực thi công lý tối thiểu cho Phật giáo của một quốc gia Việt Nam có chủ quyền, có công lý và có luật pháp nghiêm minh.

Không những Giáo hội Công giáo Việt Nam và chính quyền Việt Nam, phải hoàn trả lại khu bất động sản, trong đó hiện nay là nhà thờ Lớn Hà Nội và ṭa Khâm sứ, mà Giáo hội Công giáo Việt Nam còn phải bồi thường cho Phật giáo về những thiệt hại phát sinh từ sự chiếm đọat và đập phá chùa Báo Thiên vào năm 1883, và những thiệt hại khác do Phật giáo bị tướt đoạt một cách bất công và phi pháp quyền làm chủ và quyền xử dụng chùa Báo Thiên trong suốt 125 năm qua.

Việc này, từ khi nước nhà độc lập từ năm 1945 đến nay, chưa hề có.

Giáo hội Công giáo Việt Nam hiện nay là người thừa kế của Hội Thừa Sai Pháp. Nguyên tắc căn bản của luật thừa kế, áp dụng cho cá nhân, đoàn thể và quốc gia, đồng thời cũng áp dụng trong luật quốc tế và trong luật của các nước, là chủ thể thừa kế đựơc hưởng những quyền lợi, là thừa hưởng những tài sản, và đồng thời phải có trách nhiệm là phải gánh chịu những nợ nần của chủ thể đã qua đời hay không c̣n tồn tại. Trong luật gọi là những tích sản và những tiêu sản.

Chủ thể thừa kể không thể chỉ nhận lănh những tích sản, và chối bỏ không nhận lãnh những tiêu sản. Giáo hội Công giáo Việt Nam đã và đang thừa hưởng trọn vẹn tất cả tài sản, nhất là những bất động sản, của Hội Thừa Sai Pháp, cụ thể nhất là hiện Giáo hội này đang thừa hưởng một nhà thờ, gọi là nhà thờ Lớn, và cũng đang đòi hỏi một cơ sở khác, gọi là ṭa Khâm Sứ, trên lô đất mà suốt 826 năm thuộc về chùa Báo Thiên của Phật giáo Việt Nam. Nên giáo hội này cũng phải chịu trách nhiệm đối với sự cướp đoạt bất công và phi pháp chùa Báo Thiên năm 1883 của giám mục Puginier thuộc Hội Thừa Sai Pháp, với sự cấu kết của thực dân xâm lăng và những kẻ Việt gian tay sai.

Kẻ cướp đất chùa Báo thiên năm 1883 là giám mục Puginier, ông này mấy năm sau đó, đế đáp lại món quà mà thực dân Pháp đã ban thưởng cho ông là lô đất của chủa Báo Thiên, nơi có vị trí đẹp vào bậc nhất Hà Nội, đã đem 5.000 giáo dân (người Việt Nam) cùng với quân Pháp tấn công chiến lũy Ba Đình của anh hùng dân tộc Đinh Công Tráng. Ba Đình thất thủ, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam sụp đổ. Trước đó, tổng đốc thành Hà Nội, và cũng là anh hùng dân tộc Nguyễn Tri Phương đă nhịn ăn để chết vì nước, trước khi mất, ông đã mắng vào mặt tên giám mục Puginier đến giở trò đạo đức giả để dụ hàng ông : "Hẳn rằng ông đã hài lòng lắm, vì nhờ sự tiếp tay của ông, và những lời cố vấn của ông mà lũ ăn cướp người Pháp đã cướp mất xứ Nam Kỳ của chúng tôi, và rồi chúng sẽ còn cướp nốt xứ Bắc kỳ nữa" (Le Tonkin, Paris, 1888).

**************

Việt Nam bị Tàu xâm lăng, đô hộ hơn 1.000 năm, nhưng đã vùng lên đánh đuổi quân cướp nước ra khỏi bờ cõi. Cho nên ngày nay dù Trung Quốc đã chiếm đóng một cách bất hợp pháp quần đảo Ḥang Sa suốt 34 năm qua, và một phần của quần đảo Trường Sa, từ năm 1988, nhưng đều này không có nghĩa là Việt Nam sẽ không có ngày lấy lại quyền làm chủ chính đáng, hợp pháp của mình.

Cũng vậy, tuy chùa Báo Thiên đã bị cướp đọat một cách bất công, phi pháp trong suốt 125 năm qua bởi giám muc thực dân Puginier thuộc Hội Thừa Sai Pháp, và tiếp tục bị chiếm đọat bởi kẻ thửa kế của Hội thừa Sai Pháp là Giáo hội Công giáo Việt Nam. Nhưng điều này không có nghĩa là công lý sẽ không có ngày phục sinh trên quê hương Việt Nam.

Giáo Hoàng John Paul II đă thú nhận bảy núi tội lỗi của đạo Thiên Chúa giáo La Mã trong 2.000 năm qua đối với nhân lọai, trong đó có tội đi truyền đạo bằng bạo lực. Trên con đường truyền đạo bằng máu và nước mắt này Vatican, Hội Thừa Sai Pháp và những chủ thể thừa kế tại các quốc gia địa phương đă cướp giựt, chiếm đọat bất công, phi pháp rất nhiều bất động sản của các tôn giáo khác, đây cũng là những di sản văn hóa của các dân tộc mà Vatican muốn hủy diệt để xóa bỏ bản sắc văn hóa đặc thù của các dân tộc hầu dễ dàng nô lệ hóa nhân dân các nước, nhất là ở châu Mỹ La tinh, châu Phi và châu Á. Việt Nam là một bằng chứng điển hình, nổi bật nhất. Và chùa Báo Thiên, nhà thờ Lớn Hà Nội, và ṭa Khâm Sứ là một lời tố cáo những núi tội lỗi đối với Phật giáo và dân tộc Việt Nam của Vatican, của Hội Thừa Sai Pháp và của Giáo Hội Công giáo Việt Nam một cách sống động, hùng hồn nhất.

Hôm nay công lý lịch sử đang lên tiếng. Sẽ có một ngày công lý pháp luật sẽ đựơc thi hành. Chùa Báo Thiên, bị giặc Tây phá hủy từ năm 1883, và tháp Báo Thiên, bị giặc Tàu phá hủy từ năm 1414 sẽ vươn cao trên bầu trời Thăng Long như trong thời đại Lý Trần vinh quang.

Lễ hội chùa Báo Thiên, một trong những lễ hội lớn nhất tại kinh thành Thăng Long, sẽ trở về như đã trở về mỗi năm trong tháng giêng, ngày Tết, suốt 826 năm từ thời vua Lý Thánh Tông năm 1057 đến năm 1883, năm giáo sĩ thực dân Puginier phá hủy chùa Báo Thiên cổ kinh, linh thiêng và khi đó vẫn còn nguy nga, bề thế, như bức hình chụp năm 1883 cho thấy.

Sẽ có một ngày, tiếng đại hồng chung 12.000 cân của chùa Báo Thiên sẽ vang dội cả kinh thành Thăng Long. Và ngày đó mới xứng đáng là ngày kỷ niệm Một Ngàn Năm Thăng Long, Một Ngàn Năm Rồng Bay.

Chính sử ghi rằng năm 1057 vua Lý Thánh Tông đã phát 12.000 cân đồng để đúc chuông chùa Báo Thiên. Kích thước của chuông chùa thường tương ứng với kích thước của ngôi chùa. Chùa Thiên Mụ tại Huế có đại hồng chung nặng hơn 3.000 cân, và đây là một ngôi chùa lớn nhất, tráng lệ nhất miền Trung khi đựơc trùng tu trong thời chúa Nguyễn Phúc Chu. Chuông chùa Báo Thiên nặng và lớn gấp bốn lần chuông chùa Linh Mụ thì ta có thể ước đoán là chùa Báo Thiên nguyên khởi, khi được xây dưới thời vua Lý Thánh Tông, lớn lao, hùng tráng gấp vài ba lần chùa Linh Mụ, nghĩa là đây là ngôi chùa lớn nhất của Việt Nam trong thời hưng thịnh nhất của Việt Nam, thời Lý Trần từ đầu thế kỷ 11 đến cuối thế kỷ 14.

Sau khi đánh đuổi quân Minh, vua Lê Lợi đã đến hồ Lục Thủy trả lại gươm thần cho rùa thần, từ đó nhân dân gọi hồ Lục thủy là hồ Hoàn Kiếm. Khi đó tháp Báo Thiên đã không còn, giặc Minh vừa phá tháp để làm công sự thành thủ, trước khi chúng đầu hàng rút chạy về Tàu. Khi đó chuông chùa Báo Thiên cũng không còn, vì giặc Minh đã nấu chuông lấy đồng làm binh khí. Cũng từ đó thời đại quân chủ Phật giáo Lý Trần vẻ vang suốt bốn thế kỷ đã không còn, và đất nước bắt đầu thời đại quân chủ Nho giáo. Và Việt Nam bắt đầu chu kỳ suy tàn, tan ră, yếu hèn, sa đọa.

Chủ đạo văn hóa, chính trị truyền thống, trên nền tảng từ bi, bao dung, khai phóng cúa đạo Phật cần phải đựơc phục hưng để Việt Nam có đựơc một kỷ nguyên dựng nước mới, một cuộc cách mạng phát triển mới, và bắt đầu 1.000 năm Rồng Việt chuyển ḿnh tung bay.

Lý Khôi Việt

Hoàng Sa - Trường Sa :

http://vi.wikipedia .org/wiki/ Quáº§n_Ä‘áº£o_TrÆ°á»ng_Sa

http://www.freespee chforvn.com/ affiche.htm

http://vietbao. vn/Vi-tinh- Vien-thong/ Cong-dong- mang-dau- tranh-vi- Truong-Sa- Hoang-Sa/ 11036482/ 217/

http://www.vannghe. org/ChinhViet/ 0712/1203TruongS a00.htm

http://ngothelinh. tripod.com/ BietHai_HoangSa. html

http://www.gamatron .com/Political/ haichienhaĂ³ nga1974.htm

Chùa Báo Thiên - Hà Nội 1057 - 1883 :

http://vi.wikipedia .org/wiki/ ChĂ¹a_BĂ¡o_ThiĂª n

http://www.thuvienh oasen.org/ chuabaothien- thapdaithangtuth ien.htm

http://sachhiem. net/TONGIAO/ NguyenAnTiem. php

http://www.vanhoaph atgiao.com/ vanhoaphatgiao- 04-06.htm

http://blog. 360.yahoo. com/blog- 8lS.UvQ_c6do9gs8 MdbNxve0T5mN? p=7668
http://cusiminhman. googlepages. com/baothien- khamsu

Tháp Báo Thiên :